Kasstromen begrijpen: 5 concrete gevallen

In elke onderneming, klein, middelgroot of groot, zijn er vier soorten activiteiten die de financiële stromen bepalen: de bedrijfsactiviteiten, de financiering, de investeringen en de uitkering van dividenden (met uitzondering van verenigingen zonder winstoogmerk).

Toch beperken veel bedrijfsleiders zich tot een snelle blik op de balans en de resultatenrekening, in de overtuiging dat ze een volledig beeld van hun financiële situatie hebben. Dat is een veelvoorkomende en gevaarlijke vergissing. Een goede bedrijfsleider moet een overzicht hebben van zijn hele organisatie, dus van haar vier activiteiten. Het essentiële instrument daarvoor? De analyse van de kasstromen.

Dit artikel toont waarom wie zich beperkt tot de balans en de resultatenrekening slechts een onvolledig beeld krijgt. Beheers een eenvoudige en toegankelijke methode om kasstromen te analyseren (het kasstroomoverzicht of cash flow statement) en ontdek hoe de studie van deze vier beleidslijnen u helpt te begrijpen wat er echt in uw onderneming gebeurt: waar de financiering vandaan komt, hoe ze wordt geïnvesteerd, in welke mate de onderneming waarde creëert met haar activiteiten en of ze dividenden kan uitkeren.

Wat is de meerwaarde van het kasstroomoverzicht?

Blij zijn met de jaarlijkse winst volstaat niet om de financiële stabiliteit van uw onderneming te beoordelen. Weten hoeveel geld u op een bepaald moment op de bank hebt evenmin. Wat echt telt, is hoe dat geld door uw activiteiten stroomt. Wat zijn uw belangrijkste bronnen van liquide middelen? Waar gaat dat geld naartoe en hoe snel? Daar komt het kasstroomoverzicht in beeld.

Dit overzicht bestaat uit vier delen, die elk een kernaspect van het financieel beheer weerspiegelen:

• Kasstroom uit bedrijfsactiviteiten (operationele kasstroom): het geld dat binnenkomt en buitengaat via de dagelijkse activiteiten van de onderneming, met andere woorden haar maatschappelijk doel. Hier wordt de prestatie van de onderneming beoordeeld.

• Kasstroom uit investeringsactiviteiten (investeringskasstroom): het geld dat verbonden is aan de aankoop en verkoop van activa, materieel of immaterieel.

• Kasstroom uit financieringsactiviteiten (financieringskasstroom): het geld dat verbonden is aan financieringsbronnen, zoals leningen of kapitaalinbrengen.

• Kasstroom uit het dividendbeleid: bij de goedkeuring van de jaarrekening kan een onderneming beslissen een deel van haar winst uit te keren aan haar aandeelhouders of vennoten. Dat is een dividenduitkering. Het is een rechtstreekse uitgaande kasstroom die goed beheerd moet worden om liquiditeitsproblemen te vermijden.

De som van deze vier componenten bepaalt de verandering van de liquide middelen van de onderneming over een bepaalde periode. Dat vertaalt zich in de volgende vergelijking (waarbij CF staat voor cashflow), die we in de praktijkgevallen gebruiken:

ΔCash = operationele CF + investerings-CF + financierings-CF − dividenden

Met deze vergelijking kunt u de essentiële vragen beantwoorden die elke bedrijfsleider zich moet stellen, bijvoorbeeld:

• Wat zijn de beste praktijken in thesauriebeheer om liquiditeitsproblemen te vermijden, ook als de onderneming winst maakt?

• Hoe verhoogt u de operationele kasstroom zonder in te boeten op de kwaliteit van producten of diensten en met behoud van duurzame groei?

• Welke strategische investeringen kunnen de toekomstige rentabiliteit maximaliseren zonder overmatige druk op de liquide middelen op korte termijn?

• Is het mogelijk de lopende activiteiten te financieren zonder voortdurend nieuwe leningen aan te gaan?

• Wat is de beste strategie om dividenden uit te keren en toch voldoende liquiditeit te behouden om de groei te financieren en onvoorziene uitgaven op te vangen?

Wie deze categorieën van stromen begrijpt en beheerst, kan dus geïnformeerde, strategische beslissingen nemen en kritieke momenten voorzien voordat ze uitmonden in een crisis. Dat kan het verschil maken tussen ondernemingen die overleven en ondernemingen die floreren.

Concrete gevallen om het te begrijpen

Om het belang van het kasstroomoverzicht te illustreren, bekijken we vijf situaties, telkens met dezelfde vergelijking. Elke situatie toont de kasstromen van een onderneming die 1 miljoen euro winst heeft gemaakt. Op het eerste gezicht lijkt dat positief, maar deze praktijkgevallen tonen hoe kasstromen vaak een genuanceerdere werkelijkheid blootleggen.

Positieve verandering van de liquide middelen: van succesmodel tot gevaarlijke illusie

Geval A: de modelleerling van het kasstroomoverzicht

Geval A is het archetype van een financieel gezonde onderneming, gezien door de bril van het kasstroomoverzicht. Ze haalt een positieve operationele kasstroom (+4 M€), wat betekent dat haar dagelijkse activiteiten voldoende geld opbrengen.

Beter nog, ze herinvesteert in haar toekomst (-2 M€) en financiert dat deels met leningen op lange termijn (+1 M€). Ze kan zelfs dividenden uitkeren aan haar aandeelhouders (1 M€), terwijl haar liquide middelen blijven groeien (+2 M€).

Zo’n onderneming overleeft niet alleen, ze geeft zichzelf de middelen om op lange termijn te floreren. Ze is de modelleerling van het kasstroomoverzicht, die rentabiliteit, herinvestering en tevreden aandeelhouders weet te combineren en tegelijk haar liquiditeit vrijwaart.

Geval B: een positieve verandering, maar om de verkeerde redenen

In geval B hebben we te maken met een onderneming die aan snelheid verliest. Haar verkoop stagneert en ze slaagt er moeilijk in cash te genereren met haar kernactiviteit. Toch lijkt op het eerste gezicht alles in orde: naast haar winst vertoont de onderneming een positieve verandering van de liquide middelen (+4 M€). Wie beter kijkt, ziet echter dat die verbetering niets te maken heeft met een beter beheer van de dagelijkse activiteit.

In werkelijkheid heeft de onderneming een negatieve operationele kasstroom (-2 M€). Hoe valt deze schijnbare “goede gezondheid” dan te verklaren? Gewoon omdat ze heeft beslist activa te verkopen (desinvesteringen +5 M€) en externe financiering aan te trekken (+1 M€) om haar verliezen te compenseren.

Uiteindelijk legt deze situatie een vals beeld van financiële soliditeit bloot, dat kan instorten zodra de desinvesteringen of de externe financiering niet meer volstaan om het operationele tekort te dekken.

Geval C: een ponzischema om dividenden uit te keren

In geval C keert de onderneming dividenden uit (1 M€) terwijl haar operationele kasstroom negatief is (-2 M€). Dat is typisch voor een onderneming die een beeld van stabiliteit wil ophouden door dividenden uit te keren aan haar aandeelhouders, terwijl haar situatie kritiek is. Hoe pakt ze dat aan?

In werkelijkheid put ze uit externe financiering (+4 M€) om haar dividenduitkeringen te betalen. De situatie lijkt op een ponzischema: geld uit andere financieringsbronnen wordt gebruikt om de aandeelhouders te belonen, wat een vals beeld van financiële soliditeit creëert.

Dividenden worden niet rechtstreeks uit de boekhoudkundige winst betaald. Ook met een positieve boekhoudkundige winst glijdt de onderneming af in een gevaarlijke financiële spiraal. Om zeker te zijn dat u dividenden kunt uitkeren, moet u de operationele kasstroom aandachtig bekijken. Ga na of de middelen die de activiteiten van de onderneming genereren volstaan om deze uitkeringen te dekken, net zoals u dat voor de terugbetaling van interesten zou doen.

Negatieve verandering van de liquide middelen: van groeigok tot bedreigde thesaurie

Geval D: een daling van de liquide middelen is niet noodzakelijk een slecht teken

Geval D, waarin de liquide middelen van de onderneming dalen (-5 M€), kan op het eerste gezicht verontrustend lijken. Deze daling is het teken van massale investeringen in haar toekomst (-10 M€), deels gefinancierd door de operationele kasstroom (+3 M€) en door externe financiering (+2 M€).

Hoewel de liquide middelen nu afnemen, is dat niet noodzakelijk een slecht teken. Integendeel: of het nu gaat om de aankoop van machines, investeringen in O&O of de verwerving van financiële activa, deze beslissingen tonen vertrouwen in het toekomstige groeipotentieel van de onderneming. Als de rentabiliteit van deze investeringen bovendien zorgvuldig is beoordeeld (bijvoorbeeld met de Discounted Cash Flow-methode of DCF, die de geactualiseerde toekomstige kasstromen waardeert), kan deze situatie wel eens wijzen op toekomstige inkomende kasstromen.

Geval E: wanneer klanten, leveranciers en voorraden uw liquide middelen in gevaar brengen

In geval E verliest de onderneming 2 miljoen euro aan liquide middelen ondanks een positieve winst, vooral door een sterk negatieve operationele kasstroom (-4 M€). Dat valt te verklaren door een grote kloof tussen de inkomende en uitgaande geldstromen van haar bedrijfsactiviteit. Die kloof noemen we de behoefte aan bedrijfskapitaal: hoe groter ze is, hoe zwaarder ze weegt op de operationele kasstroom en hoe meer externe financiering de onderneming nodig heeft om haar activiteit draaiende te houden (hier +2 M€).

Om zo’n situatie te vermijden, moet de onderneming drie kernelementen opvolgen:

• Handelsvorderingen: als klanten laat betalen, komt het geld later binnen. Een strikter betalingsbeleid kan de liquide middelen snel verbeteren.

• Handelsschulden: schulden aan leveranciers zijn uitgestelde uitgaande kasstromen. Langere betalingstermijnen bij leveranciers houden het geld langer in de onderneming en verbeteren de liquide middelen. Te ver rekken kan echter de vertrouwensrelatie met uw partners schaden.

• Voorraden: te veel voorraad legt liquide middelen vast. Een geoptimaliseerd voorraadbeleid kan snel liquiditeit vrijmaken.

Besluit

Het kasstroomoverzicht is de sleutel om de financiële werkelijkheid van een onderneming te begrijpen, voorbij de schijnbare winst of het bedrag op de bank. Door de stromen uit de activiteiten, de investeringen, de financiering en de dividenduitkering te analyseren, krijgt u een helder en nauwkeurig beeld van de liquide middelen.

De analyse van kasstromen beheersen is cruciaal om stevige vaardigheden en meer vertrouwen in financieel beheer op te bouwen. Met deze kennis kunt u doeltreffender bijdragen en echte meerwaarde bieden aan uw organisatie. Met deze praktijkvoorbeelden hopen we u de sleutels te hebben gegeven om de financiële doelstellingen van uw onderneming te ondersteunen en uw rol in het team te versterken.

Sagora Finance, redactionele lijn. Artikel geschreven door Prof. Mathias Schmit en Zoé Guelenne, verankerd aan de module Financiële diagnose en planning. De vijf gevallen zijn didactische rekenvoorbeelden, geen bestaande ondernemingen.